Trong quá trình phát triển đô thị hiện nay, không gian công cộng ngày càng được nhìn nhận như một hạ tầng thiết yếu, ngang hàng với giao thông, kỹ thuật và nhà ở. Tuy nhiên, với các khu dân cư hiện hữu – đặc biệt tại vùng ven Hà Nội – thách thức không nằm ở việc xây mới, mà ở cách cải tạo, tổ chức lại và kích hoạt các quỹ đất công cộng đã có. Dự án Cải tạo Vườn Hoa Thôn Đông là một trường hợp điển hình cho tư duy đó, nơi T-Build tiếp cận bài toán thiết kế không chỉ bằng hình thức kiến trúc, mà bằng logic sử dụng, dòng di chuyển và khả năng vận hành lâu dài.
Vườn hoa Thôn Đông tọa lạc tại xã Nội Bài, Hà Nội, trên khu đất cây xanh ven hồ với diện tích khoảng 3.315 m², tiếp giáp nhiều tuyến đường nội khu có bề rộng từ 3–5 m. Trước khi cải tạo, khu đất tồn tại như một khoảng xanh thụ động: mảng cây phân tán, thiếu trục không gian chủ đạo, chưa có điểm sinh hoạt tập trung và chưa khai thác được lợi thế cảnh quan mặt nước. Điều này dẫn đến thực tế quen thuộc tại nhiều khu dân cư: không gian có tiềm năng nhưng không được sử dụng thường xuyên, thiếu sức hút và chưa tạo được sự gắn kết cộng đồng.
T-Build bắt đầu dự án bằng việc đánh giá hiện trạng sử dụng thay vì áp đặt hình thức. Câu hỏi đặt ra không phải “làm đẹp như thế nào”, mà là “người dân sẽ sử dụng không gian này ra sao trong đời sống hàng ngày”. Từ trẻ em vui chơi, người cao tuổi dạo bộ, các nhóm gia đình sinh hoạt cho đến những hoạt động cộng đồng theo mùa, tất cả đều được đưa vào kịch bản sử dụng như một phần của bài toán thiết kế. Trên cơ sở đó, phương án tổ chức mặt bằng được xây dựng với mục tiêu tạo ra một không gian mở, dễ tiếp cận, dễ hiểu và linh hoạt trong sử dụng.
Trung tâm của dự án là quảng trường cộng đồng – đóng vai trò điểm hội tụ chính. Không gian này được tổ chức bằng các vòng tròn đồng tâm, vừa mang tính định hướng thị giác rõ ràng, vừa giúp phân bổ dòng người một cách tự nhiên. Cách tổ chức này cho phép nhiều hoạt động có thể diễn ra song song mà không gây xung đột: trẻ nhỏ chơi đùa ở khu vực trung tâm, người lớn nghỉ chân ở vành ngoài, các nhóm sinh hoạt cộng đồng có thể linh hoạt chiếm lĩnh không gian khi cần thiết. Việc lựa chọn hình học tròn không chỉ mang tính thẩm mỹ, mà còn giúp giảm cảm giác chia cắt, tạo sự liên tục và thân thiện trong trải nghiệm không gian.
Hệ thống lối tiếp cận được kết nối trực tiếp từ các tuyến đường nội khu vào quảng trường trung tâm, đảm bảo tính thấm và khả năng tiếp cận đa hướng. Người sử dụng có thể đi vào vườn hoa từ nhiều phía mà không bị ép buộc theo một trục cứng nhắc, điều này đặc biệt quan trọng với các không gian công cộng phục vụ cộng đồng dân cư lâu dài. Các lối dạo bộ được thiết kế với cao độ hợp lý, vật liệu chống trơn trượt, phù hợp cho cả trẻ em và người cao tuổi, đảm bảo an toàn và thuận tiện trong quá trình sử dụng.
Về giải pháp cảnh quan, T-Build lựa chọn hướng tiếp cận tối ưu hóa hệ cây xanh hiện hữu kết hợp bổ sung có kiểm soát. Thay vì trồng mới dày đặc, cây xanh được tổ chức theo nhiều lớp: cây bóng mát tạo vi khí hậu, cây trung tầng định hình không gian và thảm cây thấp tạo điểm nhấn thị giác. Cách tổ chức này giúp không gian vừa thông thoáng, vừa giữ được sự che phủ cần thiết, đồng thời không cản trở tầm nhìn hay dòng di chuyển. Đặc biệt, tuyến cây ven hồ được khai thác như một yếu tố dẫn dắt cảnh quan, tạo sự kết nối mềm mại giữa mặt nước và không gian sinh hoạt phía trong.
Vật liệu sử dụng trong dự án được lựa chọn theo tiêu chí bền vững – dễ bảo trì – phù hợp điều kiện vận hành thực tế. Các loại đá lát và gạch sân có màu sắc trung tính, hạn chế bám bẩn, dễ thay thế khi cần thiết. Việc hạn chế bê tông hóa cứng nhắc giúp bề mặt không gian thân thiện hơn với môi trường, đồng thời cải thiện khả năng thoát nước bề mặt trong mùa mưa. Đây là những yếu tố kỹ thuật tưởng như nhỏ, nhưng lại quyết định trực tiếp đến tuổi thọ và hiệu quả sử dụng của không gian công cộng sau khi đưa vào vận hành.
Một điểm nhấn quan trọng khác của dự án là không gian sân khấu ngoài trời, được thiết kế theo hướng mở, không xây dựng công trình kín. Sân khấu đóng vai trò như một nền sinh hoạt văn hóa linh hoạt, có thể sử dụng cho các hoạt động cộng đồng quy mô nhỏ như giao lưu, sinh hoạt tập thể, sự kiện địa phương. Việc lựa chọn giải pháp mở không chỉ giúp tiết kiệm chi phí xây dựng, mà còn tăng khả năng thích ứng trong quá trình sử dụng, tránh tình trạng công trình bị bỏ trống hoặc sử dụng sai công năng.
Hệ thống chiếu sáng cảnh quan được bố trí hợp lý, đảm bảo an toàn và tạo không khí sinh hoạt vào buổi tối mà không gây chói hoặc ô nhiễm ánh sáng. Ban ngày, không gian hoạt động như một công viên mở; khi đêm xuống, vườn hoa tiếp tục đóng vai trò là điểm gặp gỡ, thư giãn của cư dân. Chính khả năng vận hành xuyên suốt nhiều khung giờ trong ngày là yếu tố cho thấy hiệu quả thực sự của một dự án cải tạo không gian công cộng.
Sau khi hoàn thiện, Vườn Hoa Thôn Đông không chỉ thay đổi về diện mạo, mà quan trọng hơn là thay đổi cách người dân sử dụng và cảm nhận không gian. Từ một khu đất ít được chú ý, nơi đây trở thành điểm sinh hoạt chung, góp phần nâng cao chất lượng sống, cải thiện sức khỏe tinh thần và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Đây cũng là thước đo quan trọng nhất để đánh giá thành công của một dự án cảnh quan đô thị.
Với T-Build, dự án Vườn Hoa Thôn Đông thể hiện rõ triết lý làm nghề: thiết kế phải gắn liền với thực tế sử dụng, tổ chức không gian phải xuất phát từ con người và giải pháp phải đủ bền vững để đồng hành cùng khu dân cư trong thời gian dài. Không chạy theo hình thức, không phô trương, T-Build tập trung vào giá trị sử dụng lâu dài và hiệu quả vận hành, coi đó là nền tảng cho mọi quyết định thiết kế.
Trong bối cảnh các đô thị và khu dân cư ngày càng chú trọng đến chất lượng sống, những dự án cải tạo không gian công cộng như Vườn Hoa Thôn Đông cho thấy vai trò quan trọng của tư duy thiết kế đúng đắn. Một không gian được tổ chức tốt không chỉ đẹp hơn, mà còn tự tạo ra nhịp sống tích cực, góp phần hình thành cộng đồng bền vững và văn minh hơn theo thời gian.
T-Build tin rằng: không gian công cộng không phải là phần phụ của đô thị, mà là nơi thể hiện rõ nhất chất lượng của một môi trường sống.
